Để tính phát thải khí nhà kính, doanh nghiệp lấy dữ liệu hoạt động (lượng nhiên liệu đốt, lượng điện tiêu thụ, lượng chất làm lạnh nạp bổ sung…) nhân với hệ số phát thải tương ứng, rồi quy đổi tất cả về tấn CO₂ tương đương (tCO₂e). Quá trình thu thập dữ liệu và tính toán này gọi là kiểm kê khí nhà kính, thường thực hiện theo GHG Protocol hoặc ISO 14064-1.
Nếu bạn cần hiểu khái niệm trước, xem Phát thải khí nhà kính là gì? Bài này tập trung vào câu hỏi tiếp theo: doanh nghiệp tính phát thải của mình như thế nào.
Kiểm kê khí nhà kính là gì?
Kiểm kê khí nhà kính là việc xác định và định lượng các nguồn phát thải của doanh nghiệp trong một kỳ, thường là một năm, rồi tổng hợp thành báo cáo. Kết quả kiểm kê là cơ sở để đặt mục tiêu giảm phát thải, trả lời yêu cầu dữ liệu từ khách hàng, và báo cáo theo các khung như CDP, SBTi hay RE100.
Tại Việt Nam, Nghị định 06/2022/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung quy định các cơ sở thuộc danh mục phải kiểm kê khí nhà kính định kỳ. Doanh nghiệp không thuộc danh mục vẫn thường kiểm kê tự nguyện vì khách hàng quốc tế yêu cầu dữ liệu phát thải từ nhà cung cấp.
Công thức tính phát thải khí nhà kính
Phát thải (tCO₂e) = Dữ liệu hoạt động × Hệ số phát thải × GWP
- Dữ liệu hoạt động: số liệu đo được từ hoạt động của doanh nghiệp, ví dụ số lít dầu diesel, số MWh điện, số kg chất làm lạnh nạp bổ sung.
- Hệ số phát thải: lượng khí thải sinh ra trên một đơn vị hoạt động. Với điện lưới, dùng hệ số phát thải lưới điện quốc gia do cơ quan quản lý nhà nước công bố hằng năm. Với nhiên liệu, thường dùng hệ số của IPCC.
- GWP (tiềm năng gây nóng lên toàn cầu): hệ số quy đổi từng loại khí về CO₂ tương đương.
CO₂e là gì và vì sao phải quy đổi?
Mỗi loại khí nhà kính giữ nhiệt với mức độ khác nhau. Để cộng được chúng với nhau, doanh nghiệp quy đổi tất cả về CO₂ tương đương (CO₂e) bằng GWP.
| Khí nhà kính | GWP 100 năm (IPCC AR5) | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| CO₂ | 1 | Đơn vị gốc |
| CH₄ (methane) | 28 | 1 tấn CH₄ = 28 tCO₂e |
| N₂O (nitrous oxide) | 265 | 1 tấn N₂O = 265 tCO₂e |
| Khí F (HFC, SF₆…) | hàng trăm đến hàng chục nghìn | Tuỳ từng loại |
5 bước kiểm kê khí nhà kính cho doanh nghiệp
- Xác định ranh giới tổ chức. Chọn cách tính theo quyền kiểm soát vận hành, kiểm soát tài chính hoặc tỷ lệ vốn góp, và xác định những cơ sở nào được tính vào.
- Xác định các nguồn phát thải và phân loại theo phạm vi. Chi tiết từng phạm vi xem tại Scope 1, 2, 3 là gì?
- Thu thập dữ liệu hoạt động: hóa đơn điện, sổ theo dõi nhiên liệu, phiếu nạp ga lạnh, dữ liệu vận chuyển và mua hàng.
- Chọn hệ số phát thải và tính toán theo công thức ở trên. Ghi lại nguồn và năm của từng hệ số.
- Tổng hợp, kiểm tra và báo cáo. Chọn một năm cơ sở để so sánh tiến độ giảm phát thải về sau.
Ví dụ: tính phát thải Scope 2 từ điện tiêu thụ
Một nhà máy tiêu thụ 1.000 MWh điện lưới trong năm. Giả sử hệ số phát thải lưới điện là 0,6 tCO₂/MWh (con số minh họa, khi tính thật hãy dùng hệ số chính thức mới nhất).
| Phương pháp | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| Location-based | 1.000 MWh × 0,6 tCO₂/MWh | 600 tCO₂e |
| Market-based, không có I-REC | Tính theo hệ số lưới | 600 tCO₂e |
| Market-based, mua và phát hành 1.000 I-REC cùng thị trường, cùng kỳ | 1.000 MWh được chứng minh là điện tái tạo | 0 tCO₂e |
GHG Protocol Scope 2 Guidance yêu cầu doanh nghiệp báo cáo cả hai kết quả location-based và market-based. I-REC chỉ thay đổi kết quả market-based. Xem thêm Hướng dẫn Phạm vi 2 của GHG Protocol và Chứng chỉ I-REC là gì?
Những lỗi thường gặp khi tính phát thải
- Dùng hệ số lưới điện đã cũ thay vì hệ số công bố gần nhất.
- Bỏ sót chất làm lạnh. Lượng nhỏ nhưng GWP rất cao, nên có thể chiếm tỷ trọng đáng kể trong Scope 1.
- Tính trùng giữa các phạm vi, ví dụ tính điện từ máy phát tại chỗ vào cả Scope 1 và Scope 2.
- Trộn giá trị GWP từ các báo cáo IPCC khác nhau trong cùng một báo cáo.
- Dùng I-REC khác thị trường hoặc khác kỳ với lượng điện đã tiêu thụ khi tính market-based.
Câu hỏi thường gặp
Lấy dữ liệu hoạt động (lượng nhiên liệu, điện, chất làm lạnh…) nhân với hệ số phát thải tương ứng, rồi quy đổi về tấn CO₂ tương đương (tCO₂e) bằng hệ số GWP.
CO₂e (CO₂ tương đương) là đơn vị quy đổi mọi loại khí nhà kính về lượng CO₂ có cùng mức tác động gây nóng lên, để có thể cộng các loại khí với nhau.
Với điện lưới tại Việt Nam, dùng hệ số phát thải lưới điện quốc gia do cơ quan quản lý nhà nước công bố hằng năm. Với nhiên liệu và các nguồn khác, thường dùng hệ số của IPCC hoặc số liệu từ nhà cung cấp.
Thông thường mỗi năm một lần, cho một kỳ báo cáo 12 tháng. Cơ sở thuộc danh mục bắt buộc tại Việt Nam cần theo thời hạn trong quy định hiện hành.
I-REC chỉ ảnh hưởng đến kết quả Scope 2 theo phương pháp market-based. Lượng điện được chứng minh bằng I-REC cùng thị trường, cùng kỳ được tính với phát thải bằng không. Kết quả location-based không thay đổi.
Giảm phát thải Scope 2 cùng Monsoon Carbon
Sau khi kiểm kê, điện tiêu thụ thường là nguồn phát thải doanh nghiệp có thể xử lý nhanh nhất. Monsoon Carbon cung cấp I-REC từ dự án điện mặt trời, điện gió và thủy điện tại Việt Nam, kèm văn bản phát hành chứng chỉ phục vụ báo cáo và kiểm toán. Xem dịch vụ cung cấp chứng chỉ I-REC.
